Posługa

Strój liturgiczny nadzwyczajnego szafarza

1. Wprowadzenie ogólne do Mszału rzymskiego stwierdza: „Szatą liturgiczną wspólną dla duchownych posługujących wszystkich stopni jest alba, przepasana w biodrach paskiem, jeżeli nie jest uszyta w taki sposób, że przylega do ciała nawet bez paska. Jeżeli alba nie osłania dokładnie zwykłego stroju koło szyi, przed włożeniem alby należy nałożyć humerał” (nr 298).
2. Powyższą zasadę należy zastosować również do nadzwyczajnych szafarzy Komunii świętej, gdy pełnią swoją posługę podczas Mszy św. Strój liturgiczny poleca się również poza Mszą świętą, gdy szafarz nadzwyczajny pełni służbę w szpitalach lub innych zakładach zamkniętych.
3. W wypadku, kiedy szafarz zanosi Komunię świętą do domu chorego, swoją posługę pełni w ubraniu cywilnym, ale w odświętnym i poważnym. Odpowiednia bursa z Najświętszym Sakramentem winna być zawieszona na szyi, o ile nie ma możliwości podtrzymywana na piersi, aby była widoczna w drodze do chorego. Posługę w domu chorego szafarz wykonuje w komży, jeśli o tym zadecyduje biskup diecezjalny.

Posługa nadzwyczajnych szafarzy Komunii świętej podczas Mszy świętej

1. Nadzwyczajny szafarz pomaga w rozdawaniu Komunii świętej, gdy przystępuje do niej większa liczba wiernych przy braku zwyczajnych szafarzy albo gdy szafarze ci są zajęci innymi czynnościami duszpasterskimi lub gdy udzielanie Komunii świętej utrudnia im stan zdrowia, albo podeszły wiek. Poza przypadkami choroby lub niedołężności, odprawiający kapłan, a także koncelebransi nie mogą wyręczać się posługą szafarzy nadzwyczajnych, sami nie rozdzielając Komunii świętej.
2. Szafarz powinien usługiwać zasadniczo podczas jednej Mszy świętej w ciągu dnia i mieć możliwość zastępstwa w wypadku choroby lub wyjazdu poza parafię.
3. Przed Mszą świętą nadzwyczajni szafarze powinni przygotować naczynia z hostiami do konsekracji i ustawić je na kredensie. Gdy nie ma innych ministrantów, oni też znoszą je na ołtarz w czasie przygotowania darów. Nadzwyczajni szafarze Komunii świętej (ubrani w alby) zajmują miejsce w prezbiterium lub tam, gdzie znajdują się pozostałe osoby pełniące funkcje liturgiczne. W żadnym wypadku nadzwyczajni szafarze nie powinni podczas Mszy świętej znajdować się w zakrystii.
4. Liturgiczną funkcję nadzwyczajny szafarz Komunii świętej wykonuje w następujący sposób: podczas śpiewu „Baranku Boży” nadzwyczajny szafarz podchodzi do ołtarza i klęka na oba kolana z boku odprawiającego kapłana. O ile ze względów przestrzennych byłoby to niewygodne lub niemożliwe, może uklęknąć z tyłu lub z przodu ołtarza. Po przyjęciu Ciała i Krwi Pańskiej przez kapłana, podaje on Komunię świętą szafarzowi nadzwyczajnemu. Wypada, aby udzielił jej pod obiema postaciami przez zanurzenie albo przez bezpośrednie picie z kielicha. Następnie podaje szafarzowi naczynie z postaciami konsekrowanymi i razem z nim udziela Komunii świętej. Nadzwyczajny szafarz ukazuje każdemu z przyjmujących Komunię świętą (nieco uniesioną Hostię) mówiąc „Ciało Chrystusa”. Przystępujący do Stołu Pańskiego odpowiada „Amen” (Wprowadzenie do Mszału rzymskiego nr 117).
   Po zakończeniu udzielania Komunii świętej kapłan i szafarz wracają do ołtarza. Kapłan zanosi puszkę z Najświętszym Sakramentem do tabernakulum, po czym wraca do ołtarza i puryfikuje pateny i kielich, jedynie w wyjątkowych wypadkach świecki szafarz zanosi puszkę z Najświętszym Sakramentem do tabernakulum, wówczas przed zamknięciem drzwiczek przyklęka na jedno kolano, następnie wraca na swoje miejsce. W naczynku stojącym obok tabernakulum lub na kredensie puryfikuje palce.
   Wprowadzenie ogólne do Mszału rzymskiego nr 56 zaleca konsekrować hostie do Komunii świętej na każdej Mszy świętej: „jest rzeczą bardzo wskazaną, aby wierni przyjmowali Ciało Pańskie z hostii konsekrowanych podczas tej Mszy świętej, w której uczestniczą”. W wypadku rozdzielania Komunii świętej również z puszki znajdującej się w tabernakulum, przynosi ją do ołtarza kapłan w czasie śpiewu „Baranku Boży”, wyjątkowo czyni to szafarz. Nadzwyczajny szafarz może pomóc kapłanowi również podczas rozdawania Komunii świętej pod obiema postaciami, gdy jest ona udzielana w przypadkach przewidzianych przez prawo. Jeśli przyjmujący Komunię świętą piją bezpośrednio z kielicha, wówczas szafarz podaje kielich mówiąc: „Krew Chrystusa”, przyjmujący odpowiada „Amen” (por. Wprowadzenie ogólne do Mszału rzymskiego nr 244). Po przyjęciu Krwi Pańskiej nadzwyczajny szafarz ociera puryfikaterzem zewnętrzną stronę kielicha. Natomiast jeśli Komunii świętej pod obiema postaciami udziela się przez zanurzenie, wówczas szafarz trzyma kielich, a kapłan (lub drugi szafarz) naczynie z hostiami i po zanurzeniu części hostii w kielichu podnosi ją, mówiąc: „Ciało i Krew Chrystusa”, przyjmujący odpowiada: „Amen”.
5. Zgodnie z zasadą podziału funkcji w zgromadzeniu liturgicznym nadzwyczajny szafarz Komunii świętej nie powinien z zasady pełnić innych posług liturgicznych, np: lektora, kantora, komentatora itp. Inną funkcję może pełnić wyjątkowo, gdy brak właściwych osób i ich czynności musiałby wykonać odprawiający kapłan.

Zanoszenie Komunii świętej chorym

1. Do zasadniczych obowiązków nadzwyczajnego szafarza Komunii świętej należy również pomoc w zanoszeniu jej chorym i niepełnosprawnym.
2. W większych parafiach mogą być szafarze świeccy wyłącznie do Komunii świętej chorych. Obowiązują jednak wobec nich te same kryteria doboru i te same warunki przygotowania.
3. W przeddzień Komunii świętej szafarz powinien odwiedzić chorego. W ramach duchowego przygotowania należy delikatnie zapytać, czy pragnie przed Komunią świętą przyjąć sakrament pokuty, jeśli tak, trzeba o tym powiadomić proboszcza.Zależnie od okoliczności należy też wyjaśnić, że wierni w podeszłym wieku lub dotknięci chorobą oraz osoby opiekujące się nimi mogą przyjąć Najświętszy Sakrament, chociaż w poprzedzającej godzinie coś zjedliby (paragraf 1 i 3 kanonu 919 Kodeksu Prawa Kanonicznego). Takie odwiedziny będą potrzebne zwłaszcza w początkowym okresie zanoszenia choremu Komunii świętej. W czasie wizyty przygotowawczej, o ile zaistnieje taka potrzeba, należy poprosić domowników lub opiekunów chorego o odpowiednie przygotowanie mieszkania (stół należy nakryć białym obrusem, świece, szklanka czystej wody do puryfikacji lub podania choremu). Jest wskazane, aby kapłan przedstawił chorym nadzwyczajnego szafarza.
4. Celem podkreślenia związku Komunii świętej chorego ze sprawowaniem Eucharystii przez wspólnotę parafialną, wskazane jest, by nadzwyczajni szafarze otrzymywali Najświętszy Sakrament od celebransa pod koniec Mszy świętej. Przed końcowym błogosławieństwem kapłan przekazuje chorym specjalne pozdrowienie od wspólnoty.
5. Szafarz zanosi Komunię świętą do chorego w specjalnie do tego celu wykonanym naczyniu umieszczonym w odpowiedniej bursie, którą zawiesza na szyi. Bursa powinna być widoczna w drodze, aby stanowiła znak rozpoznawczy dla napotkanych wiernych, którzy winni oddać hołd Chrystusowi Panu obecnemu w Najświętszym Sakramencie. Niosący Komunię świętą nie rozmawia w drodze, ale w modlitewnym skupieniu uwielbia swego Pana i Boga.
6. Zwykły i skrócony obrzęd Komunii świętej chorych udzielanej przez szafarza nadzwyczajnego znajduje się w księdze liturgicznej „Sakramenty chorych. Obrzędy i duszpasterstwo”. Księgarnia św. Jacka, Katowice 1978, s. 52-61. Inne śpiewy, teksty modlitewne i czytania biblijne można odpowiednio dobrać z tekstów liturgicznych danej niedzieli albo okresu liturgicznego.